Emekli maaşları düşüyor, yeni sistem memnun etmeyecek

Türkiye yaşlanıyor, prim dengesi zayıflıyor, çalışan ise sistemde kaldıkça kaybediyor. SGK eski Başmüfettişi İsa Karakaş, emeklilikte “çalışanı cezalandıran” yapıya dikkat çekerek yeni bir modele ihtiyaç olduğunu söyledi.

Emeklilik Sisteminde Alarm Zilleri

Türkiye’de doğum oranlarının gerilemesiyle birlikte nüfus hızla yaşlanıyor. Son iki yıldır “yaşlı ülke” kategorisinde yer alan Türkiye’de sosyal güvenlik sistemine yönelik kapsamlı bir reformun hayata geçirilmemesi ise tartışmaları büyütüyor.

Artan yaşam süresi, düşen çalışan-emekli dengesi ve maaş hesaplamalarındaki adaletsizlik iddiaları, sistemi kırılgan hale getiriyor. Hem uzmanlar hem de vatandaşlar, mevcut yapının uzun vadede sürdürülebilir olup olmadığını sorguluyor.

Bu tartışmaların merkezinde ise SGK Eski Başmüfettişi İsa Karakaş yer alıyor.

“Çalıştıkça Maaş Düşüyor” Paradoksu

Karakaş, mevcut sistemde dikkat çeken bir çelişkiye işaret ediyor: Daha uzun süre çalışıp prim ödeyen bazı sigortalıların emekli maaşı artmak yerine düşebiliyor ya da taban aylıkta eşitlenebiliyor.

Özellikle enflasyonun yüksek ve dalgalı seyrettiği dönemlerde, sistemde kalmaya devam eden çalışanların maaş hesaplamasında beklenen avantajı göremediğini belirten Karakaş’a göre bu durum çalışanı erken emekliliğe yöneltiyor.

Bu tablo, iki yönlü bir kayba yol açıyor:

SGK daha az prim geliri elde ediyor.

Daha erken maaş ödemeye başlıyor.

Karakaş bu durumu “kaybet-kaybet senaryosu” olarak tanımlıyor.

OVP’de Hedef Vardı, Uygulama Bekleniyor

Karakaş’ın değerlendirmelerine göre 2023’ten bu yana planlanan bazı düzenlemeler henüz hayata geçirilmedi. Özellikle Orta Vadeli Program’da (OVP) yer alan hedefler dikkat çekiyor:

Kayıt dışı istihdamla daha etkin mücadele

Sistemin yeni çalışma modellerine uyumlu hale getirilmesi

Yaşlanan nüfusun oluşturacağı mali yükün hafifletilmesi

Sağlık harcamalarında verimlilik ve tasarruf sağlanması

Ancak bu başlıklarda somut adımların gecikmesi, sistem üzerindeki baskıyı artırıyor.

Yeni Sistem Nasıl Olmalı?

Karakaş’a göre çözüm, “çalışanı ödüllendiren” bir yapıya geçmekten geçiyor. Önerilen başlıklar şöyle:

Daha Uzun Çalışmayı Teşvik Eden Model

Emeklilik sisteminin, istihdamda kalmayı avantajlı hale getirmesi gerektiği vurgulanıyor. Çok çalışan ve yüksek prim ödeyenin daha yüksek maaş alması temel prensip olmalı.

 Kapsamın Genişletilmesi

Sosyal güvenlik sistemi dışında kalan meslek ve gelir gruplarının sisteme dahil edilmesi, prim tabanını güçlendirebilir.

Dijital ve Esnek Çalışmaya Uyum

Yeni nesil çalışma biçimlerine uygun mevzuat düzenlemeleriyle sistem daha esnek ve kapsayıcı hale getirilmeli.

Tahsilat ve Denetim Gücü

Prim borçlarının daha etkin takibi ve kurumlar arası veri paylaşımının artırılması, mali denge açısından kritik görülüyor.

Teşviklerin Sadeleştirilmesi

Etkin olmayan istihdam teşviklerinin sonlandırılması ve daha sade bir sistem kurulması öneriliyor.

“Çalışanı Cezalandıran Yapı Değişmeli”

Karakaş, özellikle 1999 ve 2008 sonrası dönemde maaş bağlama oranlarındaki düşüşlerin çalışan aleyhine sonuçlar doğurduğunu savunuyor. Mevcut tabloda sistemin temel mantığının zedelendiğini belirten Karakaş’a göre çözüm net: Çok çalışan, çok kazanan daha yüksek maaş almalı.

Aksi halde hem kurumun prim gelirleri azalıyor hem de erken emeklilik eğilimi güçleniyor.